Ból karku, który promieniuje do barku, sztywność szyi po nagłym hamowaniu w samochodzie albo zalecenie lekarza po zabiegu. W każdej z tych sytuacji może pojawić się kołnierz ortopedyczny. Dla wielu osób to pierwszy kontakt z takim wyrobem, a pytań jest sporo: który rodzaj wybrać, jak zmierzyć szyję, jak długo nosić kołnierz w ciągu dnia i czy można dostać na niego dopłatę z NFZ?
W tym artykule wyjaśniamy, jak działa kołnierz ortopedyczny, czym różnią się kołnierze miękkie, półsztywne i sztywne, jak dobrać rozmiar i jak wygląda refundacja kołnierza ortopedycznego. Pamiętaj, że rodzaj kołnierza i czas jego noszenia zawsze powinien określić lekarz lub fizjoterapeuta.
Do czego służy kołnierz ortopedyczny?
Kołnierz ortopedyczny obejmuje szyję i podpiera głowę od dołu, opierając się na obręczy barkowej i okolicy mostka. Dzięki temu ogranicza ruchy w odcinku szyjnym kręgosłupa i częściowo przejmuje ciężar głowy. Zależnie od rodzaju może:
- ograniczać zakres ruchu - zginania, prostowania i skręcania głowy,
- odciążać struktury szyi - mięśnie, stawy i więzadła,
- przypominać o ochronie szyi - użytkownik ostrożniej porusza głową,
- dawać poczucie stabilności - co bywa ważne w pierwszych dniach po urazie,
- ogrzewać okolicę karku - zwłaszcza kołnierze z miękkiej pianki.
Kołnierz nie leczy przyczyny dolegliwości. Jest elementem postępowania, które zwykle obejmuje też inne metody, np. leczenie farmakologiczne zlecone przez lekarza czy fizjoterapię.
Kiedy stosuje się kołnierz?
Lekarz lub fizjoterapeuta może zalecić kołnierz m.in.:
- po urazach szyi, np. po wypadku komunikacyjnym, gdy wykluczono poważne uszkodzenia wymagające innego leczenia,
- przy zespołach bólowych kręgosłupa szyjnego,
- przy zmianach zwyrodnieniowych i dyskopatii w odcinku szyjnym,
- po niektórych zabiegach operacyjnych w obrębie szyi,
- przy innych schorzeniach kręgosłupa szyjnego, zgodnie z zaleceniem lekarza.
Ważna uwaga: po poważnym urazie głowy lub szyi, np. po upadku z wysokości czy wypadku, nie należy samodzielnie zakładać kołnierza i czekać na poprawę. Konieczna jest pilna diagnostyka, a o unieruchomieniu decydują ratownicy i lekarze.
Rodzaje kołnierzy ortopedycznych
| Rodzaj | Budowa | Stopień stabilizacji | Typowe zastosowanie |
|---|---|---|---|
| Miękki | Pianka w miękkim pokrowcu, zapięcie na rzep | Niski - głównie przypomina o ograniczeniu ruchu i ociepla | Łagodne dolegliwości, odciążenie w ciągu dnia lub w nocy, zgodnie z zaleceniem |
| Półsztywny | Twardsza pianka lub tworzywo, często z wyprofilowaniem pod brodę | Średni - wyraźniej ogranicza ruchy | Zespoły bólowe kręgosłupa szyjnego, okres po urazie |
| Sztywny | Sztywna konstrukcja z tworzywa, podparcie brody i potylicy | Wysoki - znacząco unieruchamia odcinek szyjny | Zmiany strukturalne, stany po urazach i zabiegach, według zaleceń lekarza |
Najpopularniejszym typem jest kołnierz typu Schantza, czyli kołnierz w kształcie obręczy z pianki, dostępny w wersji miękkiej i półsztywnej. Kołnierze sztywne mają zwykle bardziej złożoną budowę i są dobierane w ściślejszym porozumieniu z lekarzem.
Refundacja kołnierza ortopedycznego z NFZ
W wykazie wyrobów medycznych wydawanych na zlecenie, czyli w rozporządzeniu Ministra Zdrowia określającym refundację NFZ, znajdują się dwa rodzaje kołnierzy:
| Wyrób (kod) | Limit NFZ | Udział własny | Kryterium przyznania | Okres użytkowania |
|---|---|---|---|---|
| Kołnierz półsztywny (L.05.01) | 35 zł | 0% dzieci do 18. roku życia, 10% dorośli | zespoły bólowe odcinka kręgosłupa szyjnego | raz na 3 lata |
| Kołnierz sztywny (L.05.02) | 80 zł | 0% dzieci do 18. roku życia, 10% dorośli | dysfunkcja kręgosłupa szyjnego ze zmianami strukturalnymi | raz na 3 lata |
Jak to rozumieć?
- limit to kwota, do której NFZ finansuje wyrób; jeśli kołnierz kosztuje więcej, różnicę dopłaca pacjent,
- udział własny dorosłego to 10% limitu, a gdy cena kołnierza jest niższa niż limit, liczy się go od ceny,
- okres użytkowania liczy się od daty odbioru; może zostać skrócony, gdy zmiany w stanie zdrowia wymagają innego wyrobu, a możliwości regulacji obecnego zostały wyczerpane; wymaga to uzasadnienia medycznego,
- kołnierz miękki nie jest wymieniony w wykazie jako osobna pozycja, dlatego przy zleceniu warto zapytać w punkcie, jakie modele spełniają wymagania danego kodu.
Limity mogą się zmieniać przy nowelizacjach przepisów. Aktualne kwoty dla wyrobów obsługiwanych w naszym sklepie znajdziesz w tabeli limity dopłat NFZ.
Kto może wystawić zlecenie?
Zgodnie z wykazem zlecenie na kołnierz półsztywny i sztywny może wystawić m.in.:
- lekarz ortopeda-traumatolog,
- neurolog (także dziecięcy) i neurochirurg,
- lekarz rehabilitacji medycznej,
- chirurg ogólny, dziecięcy lub onkologiczny,
- reumatolog,
- onkolog kliniczny i onkolog-hematolog dziecięcy,
- lekarz opieki paliatywnej w ramach tych świadczeń,
- fizjoterapeuta i specjalista w dziedzinie fizjoterapii.
Lekarz podstawowej opieki zdrowotnej nie jest wymieniony na liście osób uprawnionych do wystawienia zlecenia na kołnierz. Jak krok po kroku wygląda wystawienie i realizacja elektronicznego zlecenia, opisujemy w artykule e-zlecenie i refundacja NFZ.
Jak dobrać rozmiar kołnierza?
Dobrze dopasowany kołnierz podpiera głowę, nie uciska i nie przesuwa się przy ruchu. Producenci zwykle podają dwa wymiary:
- obwód szyi - mierzony centymetrem krawieckim w połowie wysokości szyi, przy swobodnej postawie,
- wysokość kołnierza - zwykle odpowiada odległości od kąta żuchwy do barku lub od brody do mostka, w zależności od tabeli producenta.
Zawsze korzystaj z tabeli rozmiarów konkretnego modelu, bo sposób pomiaru może się różnić. Jeśli wymiary wypadają na granicy rozmiarów, poproś o pomoc fizjoterapeutę lub obsługę punktu zaopatrzenia. Za niski kołnierz nie podpiera głowy, a za wysoki wymusza nienaturalne odchylenie głowy do tyłu i może uciskać żuchwę.
Jak prawidłowo zakładać kołnierz?
- Usiądź lub stań prosto, z głową w neutralnej pozycji, wzrokiem przed siebie.
- Przyłóż kołnierz od przodu, tak aby wyprofilowanie pod brodę znalazło się pod żuchwą, jeśli model je ma.
- Owiń kołnierz wokół szyi i zapnij rzep z tyłu, nie zaciskając zbyt mocno.
- Sprawdź, czy między kołnierzem a szyją mieści się palec, a oddychanie i przełykanie są swobodne.
- Upewnij się, że kołnierz nie uciska ucha, żuchwy ani obojczyków.
Jak długo nosić kołnierz?
Czas noszenia zależy od przyczyny dolegliwości i zawsze powinien wynikać z zaleceń lekarza lub fizjoterapeuty. Czasem kołnierz zaleca się tylko na kilka dni w ostrym okresie bólu, czasem na kilka tygodni po urazie lub zabiegu.
Warto pamiętać, że długotrwałe, nieprzerwane unieruchomienie szyi bez zalecenia może osłabiać mięśnie i sprzyjać sztywności. Dlatego przy kołnierzach stosowanych z powodu bólu często zaleca się noszenie tylko w określonych sytuacjach, np. podczas długiej jazdy jako pasażer, i stopniowe odstawianie połączone z ćwiczeniami.
Kołnierz na co dzień - praktyczne wskazówki
- samochód - kołnierz, zwłaszcza sztywny, ogranicza obracanie głowy, co utrudnia obserwację drogi; o prowadzeniu auta w kołnierzu porozmawiaj z lekarzem,
- sen - jeśli lekarz zalecił kołnierz także w nocy, wybierz niższą poduszkę, która nie wypycha głowy do przodu,
- skóra - pod kołnierzem łatwo o pocenie się; codziennie myj i dokładnie osuszaj skórę szyi,
- higiena kołnierza - pokrowiec pierz zgodnie z instrukcją producenta; przy intensywnym użytkowaniu przyda się drugi pokrowiec,
- ubranie - łatwiej nosić koszule z rozpinanym kołnierzykiem i bluzki z szerszym dekoltem.
Najczęstsze błędy przy stosowaniu kołnierza
- kołnierz kupiony „na oko” - bez pomiaru obwodu i wysokości szyi, przez co uciska albo nie podpiera głowy,
- zbyt mocne zapięcie - utrudnia oddychanie i przełykanie, sprzyja otarciom,
- noszenie dłużej, niż zalecono - „na wszelki wypadek” przez wiele tygodni, co może osłabiać mięśnie szyi,
- samodzielne odstawienie po urazie - gdy lekarz zalecił określony czas unieruchomienia,
- rezygnacja z ćwiczeń - kołnierz bez fizjoterapii rzadko wystarcza przy przewlekłych dolegliwościach,
- brak dbania o skórę i pokrowiec - pot i zabrudzenia sprzyjają podrażnieniom.
Kołnierz u osoby starszej
U seniorów kołnierz bywa zalecany np. przy zmianach zwyrodnieniowych kręgosłupa szyjnego. Warto wtedy zwrócić uwagę na kilka spraw: łatwe zapięcie, które da się obsłużyć mimo słabszej siły dłoni, lekką konstrukcję i miękki pokrowiec przyjazny dla wrażliwej skóry. Ograniczony ruch głowy utrudnia patrzenie pod nogi, dlatego w kołnierzu trzeba szczególnie uważać na schodach i progach. Pomocna bywa pomoc bliskiej osoby przy zakładaniu kołnierza w pierwszych dniach.
Kołnierze ortopedyczne w naszym sklepie
W sklepie znajdziesz kołnierze typu Schantza w wersji miękkiej i półsztywnej, również w wariancie o anatomicznej budowie, który lepiej dopasowuje się do kształtu szyi i brody. Modele różnią się wysokością, twardością pianki i materiałem pokrowca. Przeglądasz je w kategorii ortezy i stabilizatory na kręgosłup. Jeśli masz zlecenie NFZ, zanim wybierzesz model, zapytaj, czy dany kołnierz spełnia wymagania kodu wpisanego na zleceniu. Proces realizacji zlecenia w Fizjo4Sport opisujemy na stronie jak zrealizować zlecenie NFZ z Fizjo4Sport.
Powrót do ruchu po okresie noszenia kołnierza
Gdy lekarz uzna, że kołnierz nie jest już potrzebny, warto stopniowo przywracać naturalną ruchomość szyi. Fizjoterapeuta może zaproponować łagodne ćwiczenia: cofanie brody, delikatne skłony i obroty głowy w zakresie bez bólu, ćwiczenia łopatek i rozluźnianie mięśni karku. Ogólne wskazówki dotyczące stosowania ortez kręgosłupa znajdziesz w artykule ortezy kręgosłupa - kiedy stosować i jaką wybrać.
Kiedy pilnie skontaktować się z lekarzem?
- ból szyi pojawił się po poważnym urazie, upadku lub wypadku,
- występuje drętwienie, mrowienie lub osłabienie rąk albo nóg,
- pojawiają się zawroty głowy, zaburzenia widzenia, mowy lub równowagi,
- ból szyi towarzyszy wysokiej gorączce i silnemu bólowi głowy,
- dolegliwości nasilają się mimo stosowania kołnierza.
Najczęstsze pytania
Czy kołnierz ortopedyczny jest refundowany przez NFZ?
Tak. W wykazie są kołnierz półsztywny (limit 35 zł) i sztywny (limit 80 zł). Dorosły pacjent pokrywa 10% udziału własnego, a dziecko do 18. roku życia nie dopłaca w ramach limitu. Refundacja przysługuje raz na 3 lata.
Czy lekarz rodzinny wystawi zlecenie na kołnierz?
Lekarz POZ nie jest wymieniony wśród osób uprawnionych do wystawienia zlecenia na kołnierz. Zlecenie może wystawić m.in. ortopeda, neurolog, lekarz rehabilitacji lub fizjoterapeuta.
Kołnierz miękki czy półsztywny?
Kołnierz miękki daje mniejszą stabilizację i bywa stosowany przy łagodniejszych dolegliwościach. Półsztywny wyraźniej ogranicza ruch. O wyborze powinien zdecydować lekarz lub fizjoterapeuta.
Czy można spać w kołnierzu?
Tylko jeśli zalecił to lekarz. Wtedy warto wybrać niższą poduszkę i sprawdzić, czy kołnierz nie uciska podczas leżenia na boku.
Jak często wymieniać kołnierz?
Refundacja przysługuje raz na 3 lata, ale kołnierz trzeba wymienić wcześniej, jeśli pianka straciła sprężystość, zapięcie przestało trzymać lub pokrowiec jest zniszczony. Taki zakup odbywa się wtedy bez refundacji, bo przepisy przewidują skrócenie okresu użytkowania przy zmianach w stanie zdrowia, a nie przy zużyciu wyrobu.
Podsumowanie
Kołnierz ortopedyczny ogranicza ruchy w odcinku szyjnym i odciąża szyję po urazach, przy zespołach bólowych i niektórych schorzeniach kręgosłupa. NFZ refunduje kołnierz półsztywny i sztywny, z udziałem własnym 10% dla dorosłych i okresem użytkowania raz na 3 lata, a zlecenie wystawia m.in. ortopeda, neurolog, lekarz rehabilitacji lub fizjoterapeuta. Kluczowe są właściwy rodzaj kołnierza, dobrze dobrany rozmiar i noszenie zgodne z zaleceniami, a po zakończeniu stosowania stopniowy powrót do ruchu pod okiem specjalisty.
Zaloguj przez Facebooka
Zaloguj przez Google